Metamizol, ya da dipirona, opioid olmayan analjezik və antipiretik dərmandır, ağrını aradan qaldırmağa və qızdırmanı salmağa kömək edir. Bir çox ölkə orta və ağır ağrıların, o cümlədən əməliyyatdan sonrakı ağrılar, kolik ağrıları və ya xərçəngdən qaynaqlanan ağrılar üçün metamizoldan istifadə edir. Bəzi ölkələr ciddi yan təsirlər riski səbəbindən metamizolu məhdudlaşdırır və ya qadağan edir.
Metamizol dərmanı adətən Novalgin, Analgin, Nolotil və ya Metamizol Aristo kimi ticarət adları altında satılır.
Metamizol, siklooksiqenez fermentlərinin fəaliyyətini inhibə edərək işləyir. Bu fermentlər ağrı və qızdırmaya səbəb olan prostaglandinlər istehsal edir. Metamizol, mərkəzi sinir sistemində və periferik toxumalarda prostaglandin istehsalını azaldaraq ağrı hissiyatını aşağı salır və bədən temperaturunu endirir.
Metamizol dərmanının yan təsirləri
Metamizolun yaygın yan təsirləri
Çox insan metamizol dərmanını düzgün istifadə etdikdə yaxşı tolere edir. Ancaq bəzi insanlar yan təsirlər yaşayır. Ən yaygın yan təsirlər aşağıdakılardır:
- Dəri döküntüsü və ya allergik reaksiyalar
- Aşağı qan təzyiqi
- Baş gicəllənməsi
- Mədə narahatlığı və ya ürəkbulanma
Metamizolun ciddi yan təsirləri
Metamizol dərmanı ciddi, bəzən həyatı təhlükə yaradan yan təsirlərə səbəb ola bilər. Bu yan təsirlər aşağıdakılardır:
- Agranulositoz (çəklənmiş ağ qan hüceyrəsi sayı)
- Aplastik anemiya (sümük iliyinin qan hüceyrələrini istehsal etməməsi)
- Anafilaktik reaksiya (şiddətli allergik reaksiya)
- Qaraciyər zədəsi
- İdrar yollarının pozulması
Aşağıda hər bir yan təsirin niyə baş verdiyini izah edəcəyik və onları azaltma yollarını göstərəcəyik.
1. Dəri döküntüsü və allergik reaksiya
Metamizol bəzi insanlarda dəri döküntüsü və ya yüngül allergik reaksiyaya səbəb ola bilər. Döküntü adətən dəri üzərində qırmızı ləkələr və ya qaşınan sahələr şəklində meydana gəlir.
İmmunitet sistemi metamizola reaksiya verərək histamin buraxır, bu da iltihaba və qaşıntıya səbəb olur. Dəri döküntüsü meydana gəldikdə metamizoldan dərhal istifadəni dayandırmalısınız. Şişkinlik, nəfəs almaqda çətinlik və ya ciddi qaşıntı meydana gəlirsə, bu əlamətlər ciddi allergik reaksiya olduğunu göstərdiyindən dərhal tibbi yardım alın.
2. Aşağı qan təzyiqi
Metamizol, xüsusilə bu dərman inyeksiya edildikdə və ya yüksək dozada qəbul edildikdə aşağı qan təzyiqinə səbəb ola bilər.
Metamizol qan damarlarını genişləndirir və qan təzyiqini birdən-birə azalda bilər. Aşağı qan təzyiqinin əlamətləri baş gicəllənməsi və zəiflik ola bilər. Baş gicəllənməsi baş verərsə, uzanmalı və ayaqlarınızı qaldırmalısınız. Həkimlər, inyeksiya formasını istifadə edərkən metamizol dərmanını yavaş-yavaş verməlidirlər ki, qan təzyiqinin birdən-birə düşməsinin qarşısını alsınlar.
3. Baş gicəllənməsi
Metamizol mərkəzi sinir sistemini təsir edə bilər və baş gicəllənməsinə səbəb ola bilər. Bu yan təsir adətən dərmanı qəbul etdikdən sonra, xüsusilə də sürətlə qalxdıqda meydana çıxır. Metamizolun bədəninizə təsirini başa düşənədək avtomobil sürməkdən və ya maşın idarə etməkdən qaçınmalısınız. Kifayət qədər su içmək və istirahət baş gicəllənməni azaltmağa kömək edə bilər.
4. Mədə narahatlığı və ya ürəkbulanma
Metamizol bəzi insanlarda mədə narahatlığı və ya ürəkbulanma yarada bilər. Metamizol mədə divarını qıcıqlandıracaq, xüsusilə də bu dərmanı qida olmadan qəbul etdikdə. Metamizol dərmanını kiçik bir yemək və ya bir stəkan süd ilə qəbul etməlisiniz ki, qıcıqlanmanı azaldasınız. Əgər ürəkbulanma davam edərsə, dozanı düzəltmək və ya dərmanı dəyişdirmək üçün həkiminizlə məsləhətləşin.
5. Agranulositoz
Agranulositoz metamizolun ən ciddi yan təsiridir. Bu vəziyyət, sümük iliyinin anormal dərəcədə az sayda ağ qan hüceyrəsi, xüsusilə neutrofillər istehsal etdiyi zaman baş verir. Kifayət qədər ağ qan hüceyrəsi olmadan bədən infeksiyalara effektiv şəkildə mübarizə apara bilmir. Agranulositozun simptomları arasında yüksək temperatur, boğaz ağrısı, ağız ülserləri və zəiflik vardır.
Bu yan təsirin mexanizmi tam olaraq məlum deyil. İmmunitet sistemi metafizol təsiri altında ağ qan hüceyrələrinin və ya onların prekursorlarının səhvən hücum edə bilər. Əgər infeksiya əlamətləri meydana gəlsə, metamizol dərmanını dərhal dayandırmalı və tibbi yardım almalı olduğunuzu bilməlisiniz. Həkimlər agranulositozu qan testi ilə təsdiq edə bilər və antibiotik dərmanlar və dəstək müalicəsi təklif edə bilərlər.
6. Aplastik anemiya
Nadir hallarda metamizol, sümük iliyinin kifayət qədər qırmızı qan hüceyrələri, ağ qan hüceyrələri və trombosit istehsalını dayandırdığı aplastik anemiya yaratmağa səbəb olur. Bu vəziyyət yorğunluğa, infeksiyalara və abnormal və ya həddindən artıq qanaxma riskinə səbəb olur.
Bu yan təsirin mexanizmi, sümük iliyinin hüceyrələrinin immunitetlə əlaqəli şəkildə zədələnməsi ilə əlaqədardır. Yorğunluq, tez-tez infeksiyalar və ya izah edilməz şişkinlik əlamətləri meydana gəldikdə tibbi yardım almalısınız. Erkən diaqnoz həyatı təhlükə yaradan fəsadların qarşısını ala bilər.
7. Anafilaktik reaksiya
Anafilaktik reaksiya nadir, lakin həyatı təhlükə yaradan bir allergik reaksiya növüdür. Bu reaksiya qəflətən baş verir və üz, dodaq və ya boğazda şişkinlik, nəfəs alamaqda çətinlik, sürətli ürək döyüntüsü və qan təzyiqinin ciddi şəkildə düşməsi ilə müşayiət olunur. İmmunitet sistemi böyük miqdarda histamin buraxır, bu da qan damarlarının genişlənməsinə və hava yollarının daralmasına səbəb olur.
Bu simptomlardan biri meydana gəldikdə metamizoldan dərhal istifadəni dayandırmalı və təcili yardım çağırmalısınız. Tibbi mütəxəssislər anafilaksiyanı epinefrin, damar daxili mayelər və oksigen ilə müalicə edirlər.
8. Qaraciyər zədəsi
Nadir hallarda metamizol qaraciyər zədəsinə səbəb ola bilər. Bu yan təsirin mexanizmi toksik metabolitlərin qaraciyər hüceyrələrinə ziyan vurması ilə əlaqədardır.
Qaraciyər zədəsinin simptomları arasında dərinin və ya gözlərin saralması (sarılıq), qaranlıq sidik, ürəkbulanma və yuxarı qarın ağrısı var. Bu simptomlar meydana gəldikdə dərmanı dayandırmalı və həkimlə məsləhətləşməlisiniz. Həkimlər qaraciyərin funksiyasını qiymətləndirmək üçün testlər apara bilər və zədənin ciddiliyini qiymətləndirərək uyğun müalicə təklif edə bilərlər.
9. İdrar yollarının pozulması
Metamizol bəzi insanlarda, xüsusilə də artıq böyrək xəstəliyi və ya su itlifi olanlarda böyrək funksiyasını pozur. Bu dərman prostaglandin istehsalını azaldaraq böyrəklərə qan axınını azalda bilər. Prostaglandinlər, böyrək qan damalarının genişlənməsinə kömək edərək böyrək perfuziyasını təmin edir, bu da qan axınını artırır və düzgün böyrək funksiyasını dəstəkləyir.
Böyrək funksiyası pozulmasının simptomları arasında sidik istehsalının azalması, şişkinlik və yorğunluq müşahidə edilir. Metamizol dərmanı qəbul edərkən kifayət qədər su içməli və böyrək funksiyasını təsir edən digər dərmanlarla, məsələn, qeyri-steroid antiinflamatuar dərmanlarla birləşdirməkdən qaçınmalısınız. Böyrək funksiyasında problem əlamətləri meydana gəldikdə dərhal tibbi yardım almalısınız.
Metamizol ağrını effektiv şəkildə aradan qaldırır və qızdırmanı azaldır, lakin bu dərmanın ciddi yan təsir riski, xüsusilə agranulositoz və anafilaksiyanı özündə birləşdirir. Metamizolu yalnız tibbi nəzarət altında istifadə etməli və hər hansı bir qeyri-adi simptom meydana gəldikdə dərhal bildirməlisiniz. Müntəzəm qan testləri qanla bağlı fəsadların erkən aşkar edilməsinə kömək edə bilər. Həmişə tibbi məsləhətləri izləyin və metamizolu uzun müddət tibbi rəhbərlik olmadan istifadə etməkdən çəkinin.
