Baldır krampları və bel ağrısı çox yayılmış şikayətlərdir və hər iki simptomun olması mütləq bir ciddi xəstəliyə sahib olduğunuz anlamına gəlmir. Bəzən bu iki simptom aşağı onurğa və ya nevral problemlərdən qaynaqlanır, digər hallarda isə qan dövranı, böyrək funksiyası, mineral səviyyələri ilə bağlı bir problemdən və ya dərmanlardan və əzələ gərginliyindən qaynaqlana bilər.
Baldır krampları, baldır əzələsinin ani, könülsüz və çox vaxt ağrılı bir gərilməsi deməkdir. Əzələ sərt və ya görərək daralır və kramp bir neçə saniyədən bir neçə dəqiqəyə qədər davam edir. Tez-tez kramplar yuxu zamanı, fiziki aktivlikdən sonra, dayanarkən və ya gəzərkən və bəzən açıq bir tetikleyici olmadan meydana gələ bilər.
Baldır kramplarına səbəb olan faktorlar arasında əzələ istifadəsi, su itməsi, yaşlanma, bəzi dərmanlar və kalium, kalsium, ya da maqnezium kimi minerallarla bağlı anomaliyalar mövcuddur. Sinir sıxılması və ayaqlara qan axınının azalması da kramplara səbəb ola bilər.
Bel ağrısı əzələlərdən, oynaqlardan, disklerden, sümüklərdən, sinirlərdən və ya yaxın orqanlardan qaynaqlanır. Aşağı bel ağrısı əzələ gərginliyi, disk yırtığı, artrit, onurğa kanalının daralması və ya bir sinirin qıcıqlanması nəticəsində meydana gələ bilər. Daha az hallarda, infeksiya, xərçəng, sınıq və ya başqa bir ciddi tibbi problem bel ağrısına səbəb ola bilər.
Baldır krampları və bel ağrısı ardıcıl olaraq meydana gəldikdə, bu iki simptom arasındakı münasibəti müəyyən etmək çox vacibdir.
Baldır kramplarına və bel ağrısına səbəb olan şəraitlər
1. Bel onurğa daralması
Bel onurğa daralması, xüsusilə yaşlı insanlar üçün nəzərə alınmalı olan ən əhəmiyyətli səbəbdır.
Onurğa kanalı, aşağı onurğadan ayaqlara gedən sinirləri içərisində saxlayır. Yaşlanma, artrit, sümük spurları, qalınlaşmış ligamentlər və ya şişmiş və ya yırtılmış disklər, sinirlərin ətrafında mövcud olan boşluğu azaldır. Sinirlərə təzyiq aşağı bel ağrısı və ayaqlarda ağrı, ağırlıq hissi və ya kramp meydana gətirə bilər.
Baldır ağrısı ya da baldır krampları, durduqdan ya da bir müddət yürüdükdən sonra bir çox zaman baş verir və oturduqdan ya da irəlidən əyildikdən sonra yaxşılaşır. Bəzi insanlar ayaqlarda uyuşma, tənzimlənmə hissi ya da zəiflik hissi yaşıyır.
Bel onurğa daralması, çox vaxt yaşla bağlı dəyişikliklər səbəbindən tədricən inkişaf edir. Daha az hallarda, insanın təbii olaraq dar onurğa kanalı ola bilər ya da bir zədə ya da başqa bir onurğa problemi nəticəsində daralma inkişaf edə bilər.
Bel onurğa daralmasını müalicə etmək simptomların şiddətindən asılıdır. Həkim çox vaxt fiziki terapiya, məşqlər, ağrıkəsici dərmanlar ya da digər dərmanlar təklif edir. Şiddətli sinir sıxılması ya da daimi sakatlıq simptomları, təsirə uğrayan sinirlər üçün daha çox boşluq yaratmaq üçün cərrahiyyə tələb edə bilər.
2. Disk yırtığı və sinir kökü sıxılması
Disk yırtığı, onurğa sümükləri arasında yerləşən diskin içərisində olan materialın zəif ya da zədələnmiş bir hissədən çıxmasıdır. Çıxan material bir sinir kökünü qıcıqlandıra ya da sıxışdıra bilər.
Aşağı onurğadan başlayan sinirlər ayaqları idarə edir. Sinir köklərindən birinin sıxılması, bu səbəbdən aşağı beldən başlayaraq popo, bud, baldır ya da ayağa yayan simptomlara səbəb ola bilər. Simptomlar arasında ağrı, tənzimlənmə hissi, uyuşma, zəiflik hissi və bəzən əzələ krampları vardır.
Siyatik ağrı, siyatik sinir ya da onun sinir köklərinə tətbiq olunan qıcıqlandırma ya da sıxılma nəticəsində meydana gələn simptomlar toplusudur. Ağrı aşağı beldən başlayaraq popo və budun arxa hissəsindən keçir.
Disk yırtığı, yaşa bağlı disk zəifliyi, təkrarlanan qaldırma ya da döndürmə və ya akut zədə sonucu meydana gəlir. Disk yırtığını müalicə etmək, çox vaxt fəaliyyətin dəyişdirilməsi, fiziki terapiya və uyğun ağrıkəsici dərmanlardan başlayır. Bir çox hal cərrahiyyə olmadan yaxşılaşır. Şiddətli ya da davamlı sinir sıxılması, inyeksiya ya da cərrahiyyə tələb edə bilər.
3. Periferik arteri xəstəliyi
Periferik arteri xəstəliyi, ayaqları təmin edən arteriyaların daralması zamanı meydana gəlir, ən çox arteriyal divarlarına yağ depositlərinin yığılması nəticəsində meydana gəlir.
Gəzərkən ya da məşq edərkən baldır əzələləri daha çox oksigen zəngin qan tələb edir. Daralmış arteriyalar, artan tələbi ödəmək üçün kifayət qədər qan təmin etməyə bilər. Qan axınının azlığı, xüsusilə baldırda ağrı ya da kramp hiss edə bilər. Narahatlıq, çox vaxt gəzərkən başlayır və istirahət edərkən azalır.
Periferik arteri xəstəliyi, adətən, aşağı bel ağrısına birbaşa səbəb olmur. Bununla belə, baldır krampları ilə bel ağrısı, periferik arteri xəstəliyi olan bir insanda ayrı bir onurğa ya da əzələ problemi olduğunda birlikdə meydana gələ bilər. Beləliklə, əgər baldır krampları gəzərkən davamlı meydana gəlirsə, qan dövranının azalması da nəzərə alınmalıdır, xüsusən kimlərdə tütün çəkmək, diabet, yüksək arterial təzyiq, yüksək xolesterol ya da yaşlılıq kimi risk faktorları varsa.
Periferik arteri xəstəliyi ciddi ola bilər. Şiddətli xəstəlik istirahət zamanı ağrı, soyuq ayaqlar, dəridə rəng dəyişməsi, çətin sağalan yaralar ya da toxuma zədələnməsi meydana gətirə bilər. Qan dövranı ilə bağlı problemlər yaranarsa, tibbi müayinə önəmlidir.
4. Su itməsi və elektrolit anomaliyaları
Əzələlərimizin normal şəkildə daralması və rahatlaması üçün su və mineralların düzgün balansına ehtiyacı vardır. Su itməsi və kalium, kalsium ya da maqnezium kimi mineralların aşağı səviyyədə olması əzələ kramplarına səbəb ola bilər. Güclü sweating, qusma, ishal, qeyri-kafi maye qəbulu ya da bəzən dərmanlar bu riski artırır.
Bel ağrısı, eyni zamanda əzələ yorğunluğu, fiziki gərginlik, uzun müddətli aktivlik və ya maye itkisinə səbəb olan başqa bir vəziyyətdən dolayı baş verə bilər. Su itməsi ya da elektrolit anomaliyası bir başına bel ağrısının tipik bir səbəbi deyil.
Əgər siz, ağır fəaliyyətlər, isti hava, güclü sweating ya da qeyri-kafi maye qəbulu sonrası, baldır krampları ilə bel ağrısını tez-tez yaşayırsınızsa, ehtimal ki, bu səbəblər su itməsi və elektrolit anomaliyalarıdır.
5. Böyrək xəstəlikləri və böyrəkla bağlı pozuntular
Bəzi böyrək pozuntuları, belin ya da yanın ağrısını meydana gətirə bilər, xüsusilə belin altındakı ağrılar, onurğanın birbaşa üstündə deyil. Böyrək infeksiyaları, böyrək daşları, sidik axınının maneə olması və digər bir neçə böyrək pozuntusu bel ya da yan ağrısına səbəb ola bilər.
Böyrək xəstəlikləri, həmçinin orqanizmin maye və mineral balansını təsir edə bilər. Əhəmiyyətli böyrək funksiyaları, əzələ kramplarına ya da digər əzələ simptomlarına səbəb ola bilər, lakin baldır krampları və bel ağrısı, böyrək xəstəliyinin spesifik əlamətləri deyildir.
Böyrək infeksiyaları, bel ağrısı ya da yan ağrısı ilə birlikdə febril, üşütmə, yorğunluq, ağrılı sidik və ya digər sidik simptomları ilə müşayiət olunur. Böyrək daşları, mədə ya da qulağa doğru yayıla bilən şiddətli ağrıya səbəb ola bilər və bəzən bulantı ya da sidikdə qanla müşayiət edilir.
Sidik dəyişiklikləri, ateş, sidikdə qan, qusma ya da şiddətli bir tərəfli ağrı ilə birlikdə bel ağrısı baş verərsə, tibbi müayinə çox önəmlidir.
6. Dərmanlar və əzələlərə təsir edən tibbi şərtlər
Bəzi dərmanlar ayaqlarda krampların meydana gəlmə ehtimalını artırır. Məsələn, xolesterolu azaltmaq üçün istifadə olunan bəzi dərmanlar və sidik ifrazını artıran bəzi dərmanlar. Sidik ifrazını artıran dərmanlar, su itməsinə yoki mineral itkisinə səbəb ola bilər.
Diabet və periferik sinir pozuntuları da ayaqlarda kramplara səbəb ola bilər.
Bel ağrısı, müstəqil olaraq musculoskeletal problemi, sinir pozuntusu və ya başqa bir tibbi vəziyyətdən dolayı meydana gələ bilər. Beləliklə, bir neçə dərman qəbul edən bir insanın baldır krampları və bel ağrıları avtomatik olaraq bir dərmanın hər iki simptomda məsul olduğunu göstərməz.
Verilmiş bir dərmanı özbaşına dayandırmamalısınız. Əgər kramp yeni dərman qəbul etməyə başladıqdan sonra ya da dozanı dəyişdirdikdən sonra başlamışsa, həkiminizə məlumat verin.
7. Əzələ gərginliyi və fiziki istifadənin artması
Ağır idman, uzun müddət dayanma, qeyri-adi fiziki fəaliyyətlər ya da təkrarlanan hərəkətlər baldır və bel əzələlərini yorur. Yorgun əzələlər ağrılı daralmalara daha meyllidir, eyni zamanda işləmiş bel əzələləri də gərginləşə bilər.
İsti ya da rütubətli hava, intensiv idman zamanı kramplar riskini artırır, çünki transpirasiya maye itkisinə səbəb olur.
Əzələ gərginliyi, simptomların aydın şəkildə fiziki gərginlikdən sonra baş verdiyi və istirahət ilə yaxşılaşdığı zaman, adətən, daha az narahat edicidir. Davamlı, təkrarlanan ya da irəliləyən simptomlar tibbi müayinə tələb edir, çünki bir əzələ gərginliyinin səbəbi, tez-tez baş verən baldır krampları və bel ağrısını izah etmir.
8. Ciddi onurğa problemləri
Nadir hallarda, infeksiya, şiş, sınıq ya da onurğada şiddətli struktur problemi bel ağrısını ayaq simptomları ilə birlikdə meydana gətirə bilər.
Ciddi bir onurğa problemi, ağrının şiddətli ya da irəliləyişli olduğu, əhəmiyyətli bir travma sonrası meydana gəldiyi, ateşlə baş verdiyi, izah edilə bilməyən çəki itirmə ya da zəiflik hissi ya da uyuşma kimi nevroloji simptomlar meydana gətirdikdə daha narahatlıq yaradır.
Xüsusilə vacib bir təcili hal, “cauda equina” sindromudur, burada şiddətli sıxılma onurğa kanalının dibindəki bir sinir qrupuna təsir edir. Xəbərdarlıq əlamətləri arasında sidik ya da defekasiya zamanı nəzarətini itirmək, sidik başlamaqda çətinlik, genital ya da anal bölgədə hiss itkisi, ya da əhəmiyyətli ayaq zəifliyi mövcuddur.
Həkimə nə vaxt müraciət etməlisiniz?
Baldır krampları, yuxunuzu dəfələrlə pozursa, 10 dəqiqədən çox davam edirsə, ayaq şişməsi ya da uyuşma ilə yaranırsa və ya daha da artmağa, şiddətlənməyə başlayırsa tibbi yardıma layiqdir.
Aşağıdakı hallarda tibbi randevu almağınız lazımdır:
- Baldır krampları açıqlayıcı bir səbəb olmadan tez-tez baş verirsə.
- Bel ağrısı dəfələrlə geri dönür ya da öz-özünə yaxşılaşmırsa.
- Bel ağrısı yürüməyinizi, işinizi, yuxunuzu ya da gündəlik adi fəaliyyətlərinizi pozursa.
- Baldır krampları, gəzərkən ya da pilləkənlə yüksələrkən tez-tez meydana gəlir və istirahət edərkən yaxşılaşırsa.
- Bir ayağınızda uyuşma, tənzimlənmə ya da zəiflik hiss edirsinizsə.
- Bir ayağınız şişmiş, qeyri-adi soyuq, solğun ya da rəng dəyişmişdirsə.
- Açıq səbəb olmadan çəki itirirsinizsə, ateş ya da davamlı şiddətli ağrınız varsa.
- Sidik dəyişiklikləri ya da sidikdə qan varsa.
- Bu iki simptom, yeni dərman qəbul etməyə başladığınız ya da dozada dəyişiklik etdiyiniz zaman baş verirsə.
- Diabet, damar xəstəliyi, böyrək xəstəliyi ya da dövranla ya da sinir problemləri riskini artıran başqa bir vəziyyətiniz varsa.
Davamlı bel ağrısı ilə müşayiət olunan sidik ifrazında nəzarətin itirilməsi, genital ya da anal bölgədə uyuşma, ya da bir ayaqda ani əhəmiyyətli zəiflik olarsa, təcili tibbi yardım tələb edin.
Ayrıca, bir ayağın ani şiddətli krampları və şişməsi, xüsusilə ayaq isti ya da qırmızı olduqda ya da döş qəfəsində ağrı ya da nəfəs almaqda çətinlik varsa, təcili tibbi müayinə tələb edin. Dərin bir damardakı qan laxtası baldır simptomlarına səbəb ola bilər və əgər laxtanın ağciyərlərə yayılması olarsa, həyati təhlükə yaradabilir.
