Paroksetin, selektiv serotonin geri alım inhibitorları sinfinə daxil olan bir reçeteli antidepressandır. Həkimlər paroksetini əsas depressiv pozuntu, obsesif-kompulsiv pozuntu, panika pozuntusu, ümumi anksiyete pozuntusu, sosial anksiyete pozuntusu, post-trauma stres pozuntusu və premenstruel disforik pozuntu kimi psixoloji xəstəlikləri müalicə etmək üçün yazırlar.
Paroksetin dərmanı Paxil, Paxil CR, Pexeva və ya menopozal istilərə qarşı müalicə üçün Brisdelle kimi ticarət adları altında da satılır.
Paroksetin dərmanının təsir mexanizmi
Paroksetin, beynimizdə serotonin adlanan bir kimyəvi xəbərçi maddənin miqdarını artıraraq işləyir. Neyronlar normalda serotoninləri sinapslara (sinir hüceyrələri arasındakı boşluqlar) buraxır və daha sonra bu kimyəvi maddə göndərən hüceyrəyə geri alınır. Paroksetin bu geri alım prosesini bloklayır, beləliklə daha çox serotonin sinapsda mövcud qalır. Serotonin fəaliyyətindəki bu artım əhvalı yaxşılaşdırır, anksiyete simptomlarını azaldır və zamanla obsesiv düşüncələri sakitləşdirir. Biokimyəvi təsir tez başlayır, lakin adətən davamlı istifadədən sonra 3-5 həftədən sonra faydalar görülür.
Paroksetinin serotonin üzərində güclü təsirləri olduğundan, bu dərman eyni zamanda iştaha, yuxuya və cinsi funksiyaya da təsir göstərə bilər.
Paroksetin dərmanının yan təsirləri
Paroksetinin yayılmış yan təsirləri bunlardır:
- Ürək bulanması
- Səsizlik
- Quru ağız
- Baş gicəllənməsi
- Baş ağrısı
- Tər
- Yuxusuzluq və ya yuxu pozuntusu
- Cinsi funksiyalarda pozulma
- Bədən çəkisində dəyişikliklər
- Anksiyete
- Qəbizlik və ya ishal
Bundan əlavə, paroksetin intihar düşüncələri və davranışları, serotonin sindromu, maniya və ya hipo-maniyaya səbəb ola biləcək daha ciddi yan təsirlərə də yol aça bilər.
Növbəti hissədə, hər bir yan təsiri izah edəcək və onu necə azaltmağınız barədə rəhbərlik edəcəyik.
1. Ürək bulanması
Serotonin həm beynimizdə, həm də həzm sistemində rolu vardır. Paroksetin serotonin fəaliyyətini artırdıqda, bu, bağırsaqda ürək bulanması yollarını stimullaşdıra bilər.
Klinik tədqiqatlarda, paroksetin alan insanların təxminən 26%-i ürək bulanmasından şikayət edib, placebo alanlarda isə bu göstərici 9%-dir.
Bağırsaq narahatlığını və ürək bulanmasını azaltmaq üçün dərmanı yemək zamanı qəbul edin. Əgər ürək bulanması davam edərsə, dozanın tənzimlənməsi və ya dərmanın fərqli bir vaxtda qəbul edilməsi üzrə həkiminizlə danışın.
2. Səsizlik
Artmış serotonin yuxu-oyanma tənzimini dəyişdirərək, sedasyona səbəb ola bilər.
Somnolence paroksetin alan insanların təxminən 23%-ində baş verir.
Paroksetin sizin üzərinizdə necə təsir etdiyini başa düşənə qədər avtomobil sürməkdən və ya ağır avadanlıqdan istifadə etməkdən çəkinin. Dərmanı gecə qəbul etmək kömək edə bilər, amma əvvəlcə həkiminizlə müzakirə edin.
3. Quru ağız
Paroksetinin serotonin və digər kiçik reseptor sistemləri üzərindəki təsiri ağızda tüpürcək sekresiyasını azalda bilər.
Quru ağızı azaltmaq üçün gün ərzində su içmək, şəkərsiz çeynənən saqqız çeynəmək və ya tüpürcək əvəzləyicilərindən istifadə etmək lazımdır.
4. Baş gicəllənməsi
Serotonin disbalansı qan təzyiqinə və daxili qulağın siqnallarına təsir edərək baş gicəllənməsi yarada bilər.
Bu yan təsir tez-tez, xüsusilə paroksetin istifadəsinin ilk həftələrində hesabat edilir.
Baş gicəllənməsini azaltmaq üçün oturmuş və ya uzanmış vəziyyətdən yavaşca qalxın, yetərincə su için və alkoldan çəkinin.
5. Baş ağrısı
Beyindəki kimyəvi dəyişikliklər və damar tənzimləmələri serotoninin modulyasiyası nəticəsində baş ağrısını tetikleyebilir.
Paroksetin istifadə edən insanlarda bu, yayılmış bir yan təsirdir.
Baş ağrısını azaltmaq üçün: Kifayət qədər su içmək, müntəzəm yeməklər və yuxu təmin edin. Həkiminiz tərəfindən təsdiq edilmişsə, dərmanla baş ağrısını azaltmağa kömək edə bilən ağrıkəsici qəbul edə bilərsiniz.
6. Tər
Serotonin yolları temperatur tənzimləməsi və tər vəzilərinə təsir edir.
Tər vurma paroksetinin yayılmış yan təsirlərindendir.
Bu yan təsirlərlə başa çıxmaq üçün, nəfəs alan paltarlar geyinmək və serin mühit saxlamaq lazımdır. Antiperspirant dərman kömək edə bilər.
7. Yuxu pozuntusu
Serotonin yuxu dövrünü tənzimlədiyi üçün serotonin səviyyəsinin dəyişməsi normal yuxu dövrlərini poza bilər.
Yuxusuzluq və ya dəyişmiş xəyallar paroksetin müalicəsi alan insanlarda tez-tez bildirilir.
Bu yan təsiri azaltmaq üçün yaxşı yuxu gigiyenası yeridərək, yatmazdan əvvəl kofeindən çəkinin və yuxu problemleri davam edərsə, həkiminizlə danışın.
8. Cinsi funksiyalarda pozulma
Serotonin cinsi arzu və reaksiya yollarını təsir edir.
Paroksetin istifadə edən insanlarda azalmış libido və ya orqazm əldə etməkdə çətinlik kimi cinsi yan təsirlər yaygındır.
Bu yan təsiri azaltmaq üçün: Dozanı tənzimləmək və ya daha az cinsi disfunksiyaya səbəb olan başqa bir antidepressant seçmək kömək edə bilər; variantları həkiminizlə müzakirə edin.
9. Bədən çəkisində dəyişikliklər
Serotonin iştah və metabolizma üzərində təsir göstərir. Bəzi insanlar çəki qazanır, bəziləri isə iştahı itirir.
Bu, paroksetin alan insanlarda yayılmış bir yan təsirdir.
Bu yan təsirdən qaçınmaq üçün, balanslı pəhriz və müntəzəm məşq edin. Çəki dəyişiklikləri əhəmiyyətli olarsa, həkiminizlə danışın.
10. Anksiyete
Serotonin səviyyələrinin ilkin dəyişiklikləri müvəqqəti olaraq anksiyeteni artıra bilər, sonra stabilizasiya oluna bilər.
Bəzi insanlar, xüsusilə paroksetin istifadəsinin ilk 2-3 həftəsində nervozluq və ya həyəcan hissi yaşayırlar.
Bu yan təsiri azaltmaq üçün aşağı dozadan başlamaq və tədricən artırmaq faydalıdır. Rahatlama texnikaları anksiyeteni azalda bilər.
11. Nadir ancaq ciddi yan təsirlər
Bəzi insanlar ağır və ya nadir yan təsirlərlə qarşılaşa bilər:
- İntihar düşüncələri və davranışları: Paroksetin daxil olmaqla antidepressant dərmanlar, 25 yaşdan aşağı gənclərdə müalicənin başlanğıcında intihar haqqında düşünmə və ya cəhd etmə riski artırır. Moodu pisləşən və ya intihar düşüncələri ilə qarşılaşan hər kəs dərhal tibbi yardım almalıdır.
- Serotonin sindromu: Həddindən artıq serotonin fəaliyyəti yüksək hərarət, həyəcan, sürətli ürək döyünməsi və əzələ sərtliyinə səbəb ola bilər, xüsusilə paroksetin digər serotonergik dərmanlarla birlikdə istifadə olunarsa.
- Dərman geri çekilmə sindromu: Paroksetin istifadəsini birdən-birə dayandırmaq, təxminən 25% istifadəçidə baş gicəllənməsi, sensor pozuntuları, anksiyete və yuxu problemləri yarada bilər.
Ciddi yan təsirlərin riskini azaltmaq üçün, paroksetin dərmanını birdən-birə dayandırmayın. Dozanı tədricən azaldaraq həkiminizlə əməkdaşlıq edin.
Kimlər paroksetindən istifadə etməməlidir?
Paroksetin aşağıdakı qruplara tövsiyə edilmir:
- Uşaqlar və yeniyetmələr: Kifayət qədər fayda sübutu olmadan intihar davranışı riskini artırdığı üçün.
- Bəzi digər dərmanlar istifadə edən insanlar: Paroksetini monoamin oksidaza inhibitor dərmanları, tioridazin və ya pimozid ilə istifadə etməyin, çünki ağır dərman qarşılıqlı təsiri riski var.
- Hamilə qadınlar: Hamiləlik dövründə paroksetin istifadəsi fetusa potensial risklər səbəbindən ümumiyyətlə tövsiyə edilmir.
- Bipolar pozuntu və ya maniya tarixi olan insanlar: Paroksetin həssas olan şəxslərdə manik epizodları tetikleyebilir.
Paroksetinə alternativ dərmanlar
Paroksetin sizə uyğun deyilsə, həkimlər aşağıdakı digər variantları nəzərdən keçirə bilərlər:
- Sertralin, eskitalopram və fluoksetin — daha az yan təsir riski olan digər selektiv serotonin geri alım inhibitor dərmanları.
- Citalopram — bəzən daha yaxşı dözümlü bir selektiv serotonin geri alım inhibitor dərmanı.
- Serotonin–noradrenalin geri alım inhibitor dərmanları, məsələn, venlafaksin və ya duloksetin: Anksiyete və ağrı simptomları ciddi problemlərdirsə, bu variantlar kömək edə bilər.
Həkiminiz vəziyyətinizə, yan təsir dözümlülüyünüzə və istifadə etdiyiniz digər dərmanlara əsaslanaraq seçim edəcək.
