Yeni bir araşdırma, soya yağı istehlakının insanların obezite riskini artırabileceyini göstərir.
Soya yağı ölkəmizdə ən geniş yayılmış yemək yağıdır və qlobal miqyasda istifadə olunan bütün yemək yağlarının 30%-ni təşkil edir.
Aldıqda tez-tez “bitki yağı” olaraq etiketlənən soya yağı, əsasən poli doymamış yağ turşularından ibarətdir və omega-3 yağ turşusu olan alfa-linolenik turşusunu, eyni zamanda linoleik turşu adlanan omega-6 yağ turşusunu da ehtiva edir. Soya yağının 50%-dən çoxu linoleik turşudan ibarətdir.
Bəzi araşdırmalar, soya yağının ürək sağlamlığına faydaları ola biləcəyini göstərir. Məsələn, doymuş yağların yerinə soya yağı istifadə edilməsi xolesterolu azaltmağa və ürək xəstəlikləri riskini aşağı salmağa kömək edir. Ancaq digər araşdırmalar, həddindən artıq soya yağı və ya çoxlu omega-6 yağ turşuları istehlakının, ülserli kolit, neyroinflamasiya, tip 2 şəkərli diabet, demensiya və obezite kimi xəstəliklərin inkişaf riskini artırdığını göstərir.
Kaliforniya Universitetinin Riverside kampusundan (USA) PhD Sonia Poonamjot Deol, yemək yağlarının ev mətbəxlərindən, restoranlardan və emal olunmuş qidalara qədər hər yerdə istifadə edildiyini vurğuladı. Soya yağının geniş yayılması səbəbindən, bir çox insan orqanizmlərinin ehtiyacından daha çox linoleik turşu istehlak edir ki, bu da metabolik və inflamatuar xəstəliklər, o cümlədən obezitəyə səbəb ola bilər.
Deol, soya yağının çəki artımına necə təsir edəcəyini araşdıran yeni bir araşdırmanın yanında yazarlarından biridir.
Araşdırma nəticələri: Linoleik turşu əsas amil ola bilər
Araşdırmaçılar, HNF4α adlanan modifikasiya olunmuş bir qaraciyər proteininin istehsalını həyata keçirən genetik olaraq mühəndislik edilmiş siçovullardan istifadə etmişdir. Bu protein qaraciyərin, mədəaltı vəzin və həzm orqanlarının necə işlədiyinə təsir edir. Normalda, insanlar bu dəyişdirilmiş formada yalnız xroniki xəstəliklər və ya metabolik stress kimi müəyyən şəraitdə olurlar.
Əvvəlki araşdırmalar, bu genetik olaraq mühəndislik edilmiş siçovulların linoleik turşunu inflamatuar molekullara çevirən fermentləri daha az istehsal etdiklərini göstərmişdir. Bu səbəbdən, araşdırmaçılar bu siçovulların soya yağı ilə zəngin bir pəhrizdə daha az çəki qazanacağını düşünürdülər.
Nəticələri bu fikri təsdiqlədi: genetik olaraq mühəndislik edilmiş siçovullar eyni yüksək soya yağı pəhrizini yiyən normal siçovullardan çox daha az çəki əldə etdilər. Genetik olaraq mühəndislik edilmiş siçovullar, həmçinin daha az oksilipin, sağlam qaraciyərlər və daha yaxşı mitokondrial funksiyaya sahib idilər.
“Bu nəticələr, soya yağının siçovullarda obeziteyə necə səbəb ola biləcəyini daha aydın şəkildə göstərir,” dedi Deol. “İndi iştirak edən molekulyar yolları anlayırıq ki, bu da gələcəkdə metabolik xəstəliklər üçün müalicələrin inkişafında kömək edə bilər.”
Deol, az miqdarda soya yağının istehlakının təhlükəsiz olduğunu vurğuladı. Problem həddən artıq istehlakdır. Soya yağı geniş istifadə olunduğu üçün insanlar asanlıqla tövsiyə olunandan daha çox linoleik turşu alırlar. Həddindən artıq linoleik turşusu, oksilipin səviyyələrini artıra və iltihab və obeziteyə səbəb ola bilər. O, linoleik turşusunu gündəlik kalori qəbulunun 2-3%-i ilə məhdudlaşdırmağı və ümumi yağ istehlakını standart göstəricilər daxilində saxlamağı tövsiyə edir.
Bu nəticələr insanlara da tətbiq oluna bilərmi?
Araşdırmaya daxil olmayan bariatrik cərrah Dr. Mir Ali, araşdırma nəticələrinin maraqlı olduğunu, lakin siçovul tədqiqatlarının hər zaman birbaşa insanlar üçün təsirli olduğunu xəbərdar etdi. Ancaq o, yemək yağları üzərində daha çox araşdırma aparılmasının vacib olduğunu düşünür, xüsusilə soya yağının bu qədər geniş istifadə edildiyini nəzərə alaraq.
O, növbəti addımın bu təsirləri insanlarda öyrənmək olduğunu, bunun soya yağının obeziteyə necə səbəb ola biləcəyini daha yaxşı anlamağa kömək edəcəyini söyləyir.
Məlumat mənbəyi: Journal of Lipid Research
