Piyelonefrit böyrək toxumasında və sidik toplayıcı (pelvis) bölgəsində baş verən bakterial infeksiyadır, bu bölgə sidiyin sidik borusuna axmadan əvvəl toplandığı yerdir. Piyelonefrit, adətən, sidik kisəsi infeksiyasından qaynaqlanan bakteriyaların bir ya da iki böyrəyə yüksəlməsi nəticəsində yaranır. Qadınlarda piyelonefrit daha tez-tez baş verir, çünki onların sidik kanalı daha qısa olduğundan bakteriyaların sidik kisəsinə və daha sonra böyrəklərə daha asan daxil olmasına imkan tanıyır. Hamiləlik riski daha da artırır, çünki hormon və anatomik dəyişikliklər sidik axınını ləngidə bilər və bakterial artımın qarşısını almaz.
Piyelonefrit dərhal tibbi müalicə tələb edir, çünki müalicənin gecikməsi böyrək zədələnməsinə və ya sepsisin meydana gəlməsinə səbəb ola bilər. Piyelonefrit əlamətlərini anlamaq, bu vəziyyəti tez tanımağa və vaxtında tibbi yardım almağa kömək edir.
Piyelonefrit əlamətləri qadınlarda
Piyelonefrit əlamətləri tez-tez birdən başlayır və sürətlə pisləşir. Əlamətlərin intensivliyi, infeksiyanın şiddətindən, bakteriyanın növündən və immun sisteminin sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır.
1. İfrit və titrəmə
İfrit piyelonefritin ən erkən və ən yayılmış əlamətidir. Bədən bakterial infeksiya ilə mübarizə aparmaq üçün temperaturunu artırır. İfrit adətən 38.5°C-dən 40°C-yə qədər yüksəlir və titrəmələrlə bir yerdə olur. Titrəmələr bədənin temperaturunu artırmaq və immun reaksiyanı gücləndirmək üçün daha çox istilik yaratmağa çalışmasından irəli gəlir. İfrit və titrəmələr infeksiyanın sidik kisəsindən kənara keçdiyini və qan dövranına ya da böyrək toxumasına daxil olduğunu göstərir.
2. Sırt və ya bel ağrısı
Sırtda və ya aşağı beldə ağrı piyelonefritin tipik bir əlamətidir. Sırt, aşağı qabırğa və kalça arasında yerləşən, böyrəklərə yaxın olan bir sahədir. Ağrı adətən infeksiyanın olduğu tərəfdə olur, lakin bəzən iki tərəfdə də baş verə bilər. Ağrı çox zaman sönük bir rahatsızlıq olaraq başlayır və hərəkət ya da yüngül təzyiq zamanı kəsik ağrısı halına gəlir.
Bu ağrı, böyrək kapsulunun şişməsi və böyrək toxumasında şişkinlik səbəbindən iltihablanması ilə meydana gəlir. Ağrı qarın ya da inguinal nahiyəyə yayıla və dərin nəfəs alma ya da kəskin hərəkətlə pisləşə bilər.
3. Qarın narahatlığı
Bəzi qadınlar aşağı qarında narahatlıq və ya təzyiq hiss edirlər. Bu narahatlıq, infeksiya və iltihabın sidik kisəsi və sidik boruları ətrafında yayılmasından irəli gəlir. Qarın divarı əzələləri gərgin hiss edə bilər. Bu əlamət bəzən pelvik iltihab xəstəliyi ya da yumurtalıq kistləri kimi ginekoloji vəziyyətlə qarışdırılır, lakin sırt ağrısı və ifrit piyelonefriti bu vəziyyətlərdən ayırmağa kömək edir.
4. Sidik əlamətləri
Sidik əlamətləri bakteriyaların sidik kisəsindən böyrəklərə keçməyə başladığı zaman meydana gəlir. Ən çox rast gələn sidik əlamətləri tez-tez sidiyə çıxma, təcili sidiyə çıxma, ağrılı sidiyə çıxma və sidik zamanı yanma hissidir. Sidik çox vaxt bulanık görünür ya da pis qoxulu olur, çünki içində püs ya da bakteriyalar olur. Bəzi qadınlar sidikdə qan gördükdə, bu da çəhrayı, qırmızı ya da qəhvəyi bir rəngdə görünür. Bu əlamət, sidik yollarının selikli qişasına ziyan verən iltihabdan irəli gəlir. Sidik kisəsi sidiyə çıxdıqdan sonra belə dolu hiss olunur, çünki sidik yollarında irritasiya və şişlik vardır.
5. Ürəkbulanma və qusma
Ürəkbulanma və qusma, ağır böyrək infeksiyaları ilə birlikdə baş verən yaygın əlamətlərdir. Bu əlamətlər, bakteriyalar tərəfindən istehsal olunan toksinlərin qan dövranında dövr etməsi və mədəyə irritasiya etməsindən ortaya çıxır. Davamlı qusma dehidrasiyaya gətirib çıxara bilər, bu da böyrək funksiyasını pisləşdirir və bərpa prosesini ləngidir. Bu vəziyyətitibbi yardım tələb edir, itirilmiş mayeləri əvəz etmək və elektrolit balansını düzəltmək üçün.
6. Yorğunluq və zəiflik
Piyelonefrit, bədənin infeksiya ilə mübarizə üçün əhəmiyyətli enerjini istifadə etdiyi üçün yorğunluq və zəiflik yarada bilər. İmmun reaksiyası cytokine adlanan iltihablı maddələri sərbəst buraxır, bu da sizi yorğun və zəif hiss etdirir. Dehidrasiyaya, ifritə və iştahın itirilməsinə əlavə olaraq bu yorğunluğu artırır. Yorğunluq ifrit azaldıqdan sonra da qalır, çünki böyrək infeksiyası bədəni gərginlik altında saxlayır.
7. Sidik istehsalında dəyişikliklər
Bəzi qadınlar sidik istehsalının miqdarında ya da tezliyində dəyişikliklər hiss edirlər. İnfeksiya və iltihab böyrək filtrasiyaını və sidik konsentrasiyasını müvəqqəti təsir edə bilər. Şiddətli hallarda, böyrəklərin şişməsi renal borucukları sıxaraq sidik axınını azalda bilər. Dehidrasiyaya da qaranlıq rəngli sidik və daha az tez-tez sidik çıxma səbəb olur. Sidik istehsalında davamlı azalma, böyrək funksiyasının pisləşdiyinə işarə edir və təcili qiymətləndirmə tələb edir.
8. Ağır hallarda qarmaşıqlıq və başgicəllənmə
Ağır piyelonefrit sistemik infeksiyaya səbəb ola bilər, bu da beynə və sinir sisteminə təsir edir. Yüksək ifrit, dehidrasiya və qan dövranında infeksiya başgicəllənmə, qarmaşıqlıq və çaşqınlığa səbəb ola bilər, xüsusən də yaşlı qadınlarda. Bu əlamətlər tibbi təcili vəziyyət yaradır və sepsisin qarşısını almaq üçün dərhal müalicə tələb edir.
Nehcik tibbi yardım axtarmaq lazımdır?
Qadınlar piyelonefritdən kişilərdən daha çox əziyyət çəkirlər, çünki qadınların sidik kanalı daha qısdır və anal bölgəyə daha yaxındır, bu da bakteriyaların sidik kisəsinə daha asan çatmasına imkan tanıyır. Hamiləlik zamanı hormonal dəyişikliklər və böyüyən uterusun təzyiqi sidik axınını ləngidə bilər və infeksiya riskini artırır. Hamilə qadınlarda piyelonefrit, erkən doğuş, aşağı doğum ağırlığı və ya digər komplikasiyalara səbəb ola bilər. Buna görə, ifrit, bel ağrısı ya da sidik əlamətləri olan hər hansı bir hamilə qadın dərhal həkimə müraciət etməlidir.
Əgər 38°C-dən yüksək ifrit təsbit edirsinizsə, bel ağrısı ya da sidik əlamətləri ilə birlikdə dərhal tibbi yardım axtarmalısınız. Müalicəni gecikdirməyin, çünki infeksiya sürətlə böyrəklərdən qan dövranına yayıla bilər və sepsisə səbəb ola bilər. Bu vəziyyət müalicə olunmadıqda həyati təhlükəyə çevrilə bilər. Sidik yollarının infeksiyası üçün antibiotik müalicəsini bitirdikdən sonra əlamətlər davam edərsə, qeyd etməlisiniz ki, əlamətlərin yenidən baş verməsi tamamlanmamış bakterial aradan qaldırılmasına və ya antibiotik müqavimətinə işarə edir.
Piyelonefritin diaqnozu
Həkimlər piyelonefriti fiziki müayinə, sidik testləri, qan testləri və görüntüləmə testləri vasitəsilə diaqnoz edir. Sidik analizi, sidikdə bakteriyaları, ağ qan hüceyrələrini və bəzən qanı aşkarlayır. Sidik kulturası bakteriya növünü müəyyən edir və ən effektiv antibiotikləri təyin edir. Qan testləri böyrək funksiyasını ölçür və infeksiya göstəricilərini aşkar edir. Ultrasəs və ya kompüter tomoqrafiyası kimi görüntüləmə testləri iltihabın, tıxanmanın və ya abseslərin yaranmasını təsdiq etməyə kömək edir. Bu diaqnostik vasitələr həkimlərə infeksiya yerini təsdiq etməyə və böyrək zədələnməsini qiymətləndirməyə imkan verir.
