Bağırsaq xatırlaması artıq yalnız yaşlı insanları təsir edən bir xəstəlik deyil. 2026-cı ildə keçirilən Həzm Xəstəlikləri Həftəsi (DDW) – dünya miqyasında həzm sağlamlığı mütəxəsislərinin ən böyük illik konfransı – təqdim etdiyi yeni araşdırmalar göstərir ki, bu xəstəlik gənc amerikalıları artan tempdə öldürür və bu tendensiyanın ciddi müdaxilə olmadan ən azı bir onillik daha davam edəcəyi ehtimal edilir.
Son məlumatlar nələri göstərir
2025-ci ildə, bağırsaq xatırlaması ABŞ-da xərçəngdən ölümün ikinci ən böyük səbəbi olmuşdur, tamamında xərçəng ölümünün 8.6%-ni təşkil edir. Lakin 50 yaşından kiçik insanlar arasında bağırsaq xatırlaması xərçənglə bağlı ölümün əsas səbəbi halına gəlib – bu əvvəlki nəsillərə görə dramatik bir dəyişiklikdir.
2026-cı ildə ABŞ-da 158,850 yeni bağırsaq xatırlaması xəstəliyinin diaqnozu olacaq və 55,230 adam bu xəstəlikdən öləcək.
Bağırsaq xatırlaması incidensiyası eyni zamanda iki istiqamətdə inkişaf edir. 65 yaşından aşağı böyüklərdə, 20-49 yaşında olan insanlarda illik 3% artım, 50-64 yaşlarında isə 0.4% artım qeydə alınır. Eyni zamanda, 65 yaşında və daha yuxarı böyüklərdə, incidensiya illik 2.5% azalma göstərir.
Bu ayrım çox kəskindir. Tibb sahəsindəki irəliləyişlər yaşlı əhalini qorusa da, gənc insanlar artıran bir təhlükə ilə qarşılaşır.
Rektal xərçəng daha sürətli artır
DDW 2026-da təqdim edilən yeni bir araşdırma, 45 yaşından kiçik böyüklərdə rektal xərçəng ölümünün kolon xərçəngi ölümündən iki-üç dəfə daha sürətli artdığını aşkar etdi. Araşdırmaçılar bu tendensiyanın 2035-ci ilədək hər demoqrafik qrupda pisləşəcəyini proqnozlaşdırdılar.
Araşdırma qrupu, New York-un Syracuse şəhərindəki SUNY Upstate Tibb Universitetinin rəhbəri Mythili Menon Pathiyil tərəfindən idarə olunmuşdur və bu problemin indiyə qədərki ən detallı analizlərindən birini həyata keçirmişdir. Onlar 1999-dan 2023-ə qədər 20-44 yaş arasında olan böyüklərin ABŞ-da ölüm qeydlərini analiz etmişlər, bu məlumatlar Xəstəliklərin Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin WONDER məlumat bazasından alınmışdır. Araşdırmaçılar ölüm nisbətlərinin illik dəyişikliklərini cins, irq və etnik qrup, region və yaş qrupları üzrə hesablamaqla ARIMA maşın öyrənmə modelini istifadə edərək 2035-ə qədərki tendensiyaları proqnozlaşdırmışlar.
Tədqiqat dönəmində, erkən başlamış bağırsaq xatırlaması ölüm nisbəti əksər demoqrafik qruplarda artmışdır. Kolon xərçəngi ölüm nisbəti kişilərdə daha yüksək olub, illik orta faiz dəyişikliyi 0.43% təşkil edir, qadınlarda isə bu 0.24%-dir. Ölüm sayı artmağa davam edəcəyi proqnozlaşdırılır.
Diaqnoz gecikməsi problemi daha da pisləşdirir
Gənc insanlar daha pis müalicə nəticələri ilə qarşılaşırlar, çünki həkimlər gənc bir insan simptomları bildirdikdə, tez-tez bağırsaq xatırlamasını düşünmürlər. 50 yaşdan aşağı böyüklərdə simptomların başlamasından müalicəyə qədərki median vaxt yeddi aydır, 50 yaşdan yuxarı olanlarda isə bir aydan azdır.
“Bu insanlar mütəmadi olaraq skrininq olunmur,” dedi Pathiyil. Gənc böyüklər 45 yaşında standart skrininq yaşının altında qalırlar, yəni onların xərçəngləri tez-tez daha gec aşkar edilir, xəstəlik çətin müalicə olunduqda.
Bağırsaq xatırlaması erkən mərhələlərində tez-tez heç bir simptom ortaya çıxarmır. Simptomlar göründükdə, bunlar ishal və ya bağırsaq hərəkətlərinin pozulması, nəcisdə qan, qarın ağrısı, izah edilməyən çəki itkisi, yorğunluq və aşağı dəmir səviyyələrini əhatə edir. Bu simptomlar, təsadüfi, ciddi olmayan bir çox xəstəliklərin simptomları ilə oxşar olduğundan, gənc xəstələr və onların həkimləri xəstəlik inkişaf etməmişdən əvvəl xərçəng olmağı şübhə etməyə bilərlər.
Kimlərin riskləri daha yüksəkdir?
DDW 2026-da təqdim edilən yeni araşdırma, erkən başlamış bağırsaq xatırlamasının daha çox inkişaf etmə ehtimalını artıran spesifik risk faktorlarını da müəyyən etdi. Mohamed Eldesouki və əməkdaşlarının apardığı bir araşdırma göstərdi ki, iltihabi bağırsaq xəstəliyi, bağırsaq xatırlaması üçün ailə tarixi, ciddi köklük və köklük, hər biri erkən başlanğıc xərçəngini gecikmiş xəstəlikə nisbətən iki qat artıran müstəqil proqnozçulardı.
Başqa bir araşdırmada, ağızdan antibiotik istifadəsi tarixi, bağırsaq adenomalarının – xərçəngə çevrilə bilən anormal toxuma böyümələrinin – riskini artırdığı aşkar edildi, xüsusilə də uzun müddət antibiotik istifadə edən insanlar arasında. Araşdırmaçılar izah etdilər ki, bağırsaq xatırlaması olan xəstələrin mikrobial tərkibi, xəstəlikdən məhrum olan insanlarla müqayisədə dəyişmişdir, bu da azalmış mikrobial müxtəliflik və potensial zərərli mikrobların daha yüksək səviyyələrini əhatə edir.
Pathiyil, məlumatlarda irqi ədalətsizliyi da vurğuladı. “Hispanik böyüklər arasında qeyri-simmetrik artım hədəfli kommunikasiya, mədəni cəhətdən uyğun təhsil və əlçatan skrininq proqramlarının zəruriliyini tələb edir,” dedi.
Həkimlər və siyasətçilər indi nə edə bilər?
Araşdırmaçılar, rəsmi skrininq standartları dəyişmədən əvvəl klinik düşüncələrdə bir dəyişiklik tələb edirlər. Baş müəllif Asad Ali – SUNY Upstate Tibb Universitetində klinik assistent professor – simptomatik gənc böyüklərdə seçici flexible sigmoidoskopiya istifadəsini və 45 yaşında standart skrininq yaşının altında simptomların ortaya çıxdığı zaman qiymətləndirmənin dəstəklənməsini müdafiə edir.
Erkən başlamış bağırsaq xatırlaması artımları, kolonun rektuma yaxın distal hissəsi olan sigmoid kolonunda və rektumda baş verən xərçənglə birbaşa bağlıdır. Erkən başlamış bağırsaq xatırlaması incidensiyası bütün irqi və etnik qruplar arasında artmaqdadır. Xəstəlik, çox vaxt kolonun sol alt hissəsində aşkar edildiyindən, həkimlər bu sahəyə fokuslanaraq skrininq və müalicəni yaxşılaşdıra bilərlər.
Pathiyil, proqnozları fəaliyyətə çağırış olaraq çərçivələndirdi: “Bu məlumatlar, hədəfli müdaxilələri planlaşdırmaqda səhiyyə siyasətçiləri və klinisyenlar üçün dəyərli bir alət ola bilər, çünki əgər dəyişiklik edə bilsək, gələcək tendensiyaları dəyişə bilərik.”
Nələri izləməlisiniz?
Əgər siz 45 yaşından aşağıysanız və davamlı həzm simptomları – xüsusən nəcisdə qan, izah edilməyən çəki itkisi və çözüm verməyən defekasiya vərdişlərində dəyişikliklər – hiss edirsinizsə, bir həkimlə danışmalısınız və bağırsaq xatırlaması ehtimalı haqqında soruşmalısınız. Narahatlıqları bildirmək üçün standart skrininq yaşına çatmağı gözləməyə ehtiyac yoxdur.
“Sadəcə olaraq standartları bir gecədə dəyişməkdən daha çox, bunun necə düşünməliyik – gənclərdə bağırsaq xatırlamasının artıq nadir olmadığını və daha əvvəl diqqət göstərilməli olduğunu qavramaqdır,” dedi Pathiyil.
DDW 2026-da təqdim olunan bu araşdırma bir şeyi aydın edir: gənc insanlarda bağırsaq xatırlaması artan bir ictimai sağlamlıq problemdir ki, bunun daha əvvəl tanınması, hədəfli skrininq strategiyaları və həm xəstələr, həm də klinisyenlər arasında daha çox məlumatlılıq tələb olunur.
Məlumat mənbələri:
- Həzm Xəstəlikləri Həftəsi 2026 – Gənc Böyüklərdə Rektal Xərçəng Ölüm №. Gənc Böyüklərdə Rektal Xərçəng Ölüm №-ləri Kolon Xərçəng Ölüm №-lərini üstələyəcək – DDW Xəbərləri
- Medscape – Bağırsaq Xatırlaması Gənc Böyüklərdə Artmağa davam edəcəyi proqnozlaşdırılır. Bağırsaq Xatırlaması Gənc Böyüklərdə Artmağa davam edəcəyi proqnozlaşdırılır – Medscape
- Gastroenterologiya Məsləhətçisi – Erkən Başlanmış CRC Ölüm Nisbətinin 2035-ə qədər artacağı proqnozlaşdırılır. Erkən Başlanmış CRC Ölüm Nisbətinin 2035-ə qədər ABŞ-da artacağı proqnozlaşdırılır – Gastroenterologiya Məsləhətçisi
- Medscape – İki Araşdırmada Erkən Başlanmış Bağırsaq Xatırlaması Risk Faktorları Məlum Edilib. İki Araşdırmada Erkən Başlanmış Bağırsaq Xatırlaması Risk Faktorları Məlum Edilib – Medscape
- Amerika Xərçəng Cəmiyyəti – Bağırsaq Xatırlaması Statistikasını 2026. Yaşlı Böyüklərdə Bağırsaq Xatırlaması Düşür və Gənclərdə Artır – Amerika Xərçəng Cəmiyyəti
- Xərçəng Müalicəsi Məsləhətçisi – DDW 2026 Artan Rektal Xərçəng Ölüm Nisbətləri. DDW: 1999-dan 2023-ə qədər Gənc Böyüklər arasında Rektal Xərçəng Ölüm Nisbətinin Artması – Xərçəng Müalicəsi Məsləhətçisi
- George Mason Universiteti – Erkən Başlanmış Bağırsaq Xatırlaması ilə bağlı Tələb Məsləhəti. Gənc Böyüklər arasında Erkən Başlanmış Bağırsaq Xatırlaması ilə bağlı Bilməli Olduğunuzlar – GMU İctimai Səhiyyə Kolleji
